aktualności:

XVI Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Jacka Bierezina

nowiny literackie

Beletryzujemy temat Zagłady

Tragedia w Jedwabnem oraz wspomnienia dzieci tych, którzy z holokaustu ocaleli, to najważniejsze tematy najnowszej literatury polskiej dotyczącej Żydów - uznali uczestnicy sesji „Twarze i widma. Żydzi w literaturze polskiej”, która odbyła się w Warszawie. Zdaniem profesora Michała Głowińskiego temat Zagłady coraz bardziej jest beletryzowany. Głowiński, historyk literatury, sam uratowany przed laty z warszawskiego getta, analizował obraz Zagłady we współczesnej literaturze polskiej na przykładzie powieści Andrzeja Barta Fabryka muchołapek. „To dobra powieść, ale jeszcze kilkanaście lat temu tak literackie potraktowanie tematu Zagłady odebrane zostałoby jako coś niestosownego. Przez długi czas opowieści o Zagładzie w polskiej literaturze były jednoznaczne, czarno-białe, z wyraźnym podziałem na katów i ofiary, utrzymane w tonie martyrologicznym. Dominowała poetyka bezpośredniej relacji, wspomnień. Wydawało się oczywiste, że literackie potraktowanie tematu jest w pewien sposób niestosowne wobec wymiaru tragedii. I oto na naszych oczach polska literatura o Zagładzie wchodzi w kolejną fazę. W wyraźny sposób zmienia się pojęcie stosowności. Zagłada staje się takim samym przedmiotem literatury, jak wszystko inne. Jednak taka beletryzacja pociąga za sobą pewne niebezpieczeństwo popadnięcia w manieryzm i przeintelektualizowanie” – mówił Głowiński.

18 lipca 2010

Litwini otoczeni wrogami

   Litwini są uwikłani w stały konflikt z Rosjanami, Polakami i Żydami oraz wyobrażają sobie, że są otoczeni wrogami, którzy im szkodzą – uważa wybitny litewski poeta Tomas Venclova (na zdjęciu na pierwszym planie). – Dziesiątki litewskich politologów i dziennikarzy specjalizuje się demaskowaniu działań Rosji, a także demaskowaniu roszczeń wileńskich Polaków i Żydów. Litwa wpada w pewien psychologiczny kompleks, „fetyszyzm niepodległości”. Wielu litewskich pseudointelektualistów jest przekonanych, że bez ciągłej walki wspaniałym litewskim bursztynowym wybrzeżem zawładną przybysze, a Litwini utoną w obcej kulturze. Tomas Venclova oskarża Litwinów o to, że od czasów powstałego 22 lata temu niepodległościowego ruchu Sajudis przyzwyczaili się myśleć jedynie w kategoriach narodowościowych, a w kraju zapanował niekwestionowany prymitywny nacjonalizm. – Naród, według tych filozofów, jest bardzo słaby i natychmiast zginie, jeżeli nie jest ogrodzony płotem, najlepiej z drutu kolczastego – oburza się Venclova. Zauważa, że naród litewski w sposób szczególny jednoczy się jedynie w obliczu wroga, co jest charakterystyczne dla systemu nazistowskiego i sowieckiego. – W naszych głowach się nie mieści, że świat może być nie taki zły, a polityka światowa – niekoniecznie szkodliwa dla nas – mówi Venclova.

18 lipca 2010

Günter Grass a Polska

„Od Gdańska do Lubeki. Günter Grass a Polska” – to tytuł wystawy, która otwarta została w Domu im. Güntera Grassa w Lubece. Ukazuje ona złożone związki niemieckiego pisarza, a zarazem zaangażowanego politycznie obywatela, z Polską i jego rodzinnym Gdańskiem. Wystawa obejmuje manuskrypty, rysunki, a także rzadkie dokumenty dźwiękowe, które ukazują życie i twórczość noblisty z niemieckiej oraz polskiej perspektywy. Umożliwiają również spojrzenie na stosunki Polski i Niemiec. Wiosną 2011 r. ekspozycja ma być pokazywana także w Gdańsku.

18 lipca 2010

„Zjazd faszystów” Limonowa

   W Rosji powstała partia „Inna Rosja” („Drugaja Rossija”), która zamierza wystartować w wyborach parlamentarnych w 2011 roku. Przewodzi jej pisarz i opozycjonista Edward (Eduard) Limonow, znany przede wszystkim ze swojej debiutanckiej, znakomitej i prowokacyjnej powieści To ja, Ediczka (1980). Zjazd założycielski nowej partii byłego lidera zdelegalizowanej przez władze Partii Narodowo-Bolszewickiej odbył się w hotelowym kompleksie Izmaiłowo w Moskwie. Przed budynkiem czekali młodzi ludzkie z plakatami „Zjazd założycielski partii faszystowskiej”. Delegaci uchwalili program partii, którego jednym z pierwszych punktów jest „zdecydowana demokratyzacja kraju”. Ponadto partia proponuje m.in. likwidację poboru do armii i stworzenie „profesjonalnej armii ochotników”, nacjonalizację surowcowych gałęzi przemysłu, radykalne ograniczenie liczby urzędników. Program przewiduje także przeniesienie stolicy z Moskwy do zbudowanego od zera miasta w południowej części Syberii.

18 lipca 2010

Urodziny Adama Zagajewskiego

Adam Zagajewski – jeden z najbardziej znanych i cenionych polskich poetów – skończył 65 lat. Właśnie ukazał się tom jego Wierszy wybranych. To najobszerniejszy, a jednocześnie najbardziej osobisty zbiór wierszy poety, wybranych przez niego samego. Pozwala to czytelnikowi prześledzić zmiany poetyki Zagajewskiego – od wczesnych, buntowniczych utworów z czasów Nowej Fali, po refleksyjne i kunsztowne teksty z lat późniejszych. Adam Zagajewski urodził się w 1945 r. we Lwowie, wkrótce potem rodzice wraz z nim przenieśli się w ramach akcji repatriacyjnej do Polski. Osiedli na Śląsku, w Gliwicach, gdzie Zagajewski ukończył to samo liceum co później Krzysztof Siwczyk i Marta Podgórnik. Lata uniwersyteckie spędził w Krakowie, gdzie studiował psychologię i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po podpisaniu listu 59 w 1975 był objęty zakazem druku. Wykładał na amerykańskim uniwersytecie w Houston. Od 1981 roku mieszkał w Paryżu, a od 2002 roku na stałe w Krakowie. Członek redakcji „Zeszytów Literackich”. Laureat nagrody Vilenica w 1996 roku i Nagrody Adenauera w 2002 r. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

18 lipca 2010

Jacek Trznadel ukończył 80 lat

Jacek Trznadel, wybitny krytyk literacki, pisarz i poeta, autor wielu książek poetyckich i literaturoznawczych, ukończył 80 lat. Ostatnio pisarz, sprawujący też funkcję przewodniczącego Rady Polskiej Fundacji Katyńskiej, zaangażował się w działania na rzecz wyjaśnienia przyczyn katastrofy samolotu prezydenckiego pod Smoleńskiem. Urodzony 10 czerwca 1930 roku w Olkuszu Trznadel podczas wojny ukończył gimnazjum w Krakowie, potem rodzina przeniosła się do Wrocławia. W 1948 roku, jeszcze jako uczeń liceum, zapisał się do młodzieżówki PPS-OMTUR, której członkowie po fuzji PPS i PPR zostali automatycznie wcieleni do ZMP. Studiował polonistykę na Uniwersytecie Wrocławskim, po drugim roku przeniósł się na studia do Warszawy. Po studiach podjął pracę w Instytucie Badań Literackich. W latach 50. uchodził za obiecującego krytyka literackiego i pisywał artykuły w stylu socrealistycznym. W 1966 oku wyjechał do Francji, gdzie prowadził lektorat języka polskiego na Sorbonie. W 1968 roku po agresji na Czechosłowację rozważał odesłanie legitymacji partyjnej, ale ostatecznie zrobił to w roku 1970, po powrocie do kraju. W 1975 roku podpisał tzw. „List 59” przeciwko polityce partii. Wprowadzenie stanu wojennego zastało go w Paryżu, gdzie od 1978 roku prowadził kolejną turę wykładów polonistycznych na Sorbonie. Tuż przed powrotem na stałe do Polski, w 1983 roku, Trznadel nawiązał współpracę z paryską „Kulturą”. W latach 80. współpracował też z innymi wydawnictwami drugoobiegowymi, najbardziej jednak znaczącym głosem Trznadla w tym okresie okazała się Hańba domowa – zbiór wywiadów z pisarzami na temat ich stosunku do stalinizmu.

18 lipca 2010

Żeromski i majonez kielecki

   Grupa artystyczna Łódź Kaliska podejmie się wykreowania Stefana Żeromskiego na gwiazdę literatury popularnej. Zgodnie z projektem, chce wypromować pisarza m.in. przy pomocy majonezu kieleckiego – ikony rynkowego sukcesu Kielecczyzny. Łódzcy artyści stworzą wielkoformatowe serigrafie, czyli druki na płótnie. Będą to wariacje na temat portretu Stefana Żeromskiego, wykonane metodą twórcy światowego pop artu – Andy Warhola. Natomiast przez odwzorowanie opakowania majonezu kieleckiego plastycy nawiążą do słynnej puszki zupy campbell i butelki coca-coli. Warhol „uświęcał” wprowadzając w obszar sztuki tego rodzaju banalne produkty opatrzone dobrze znanymi znakami firmowymi i zarazem prowadził swoistą grę ze społeczeństwem konsumpcyjnym. „Stefan i majonez” to jedna z trzech części projektu „Żeromski dla odmiany”. W ramach tego przedsięwzięcia w Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego – oddziale Muzeum Narodowego w Kielcach – rozpocznie się we wrześniu program edukacyjny dla młodzieży „(Nie)wygodna szkoła”, a w październiku odbędzie się forum edukatorów, czyli cykl spotkań poświęcony życiu i twórczości pisarza, adresowany do uczniów i nauczycieli.

18 lipca 2010

Laureaci gdyńskiej nagrody literackiej

Justyna Bargielska za tom Dwa fiaty w kategorii poezja, Andrzej Stasiuk w prozie za powieść Taksim oraz Ryszard Koziołek w dziedzinie eseistyki (Ciała Sienkiewicza. Studia o płci i przemocy) – to laureaci V edycji Nagrody Literackiej Gdynia. Nagrodzeni pisarze otrzymali po 50 tys. zł. Po raz drugi w historii konkursu kapituła przyznała też specjalną „Nagrodę Osobną” w wysokości 10 tys. zł. Przypadła ona Małgorzacie Szejnert za powieść Wyspa klucz. Do tegorocznej, jubileuszowej Nagrody Literackiej Gdynia nominowano 15 książek – tomów prozy, wierszy i esejów. Nagroda Literacka Gdynia została utworzona w 2006 roku przez prezydenta Gdyni Wojciecha Szczurka.

18 lipca 2010

Kafka dla Havla

Vaclav Havel został laureatem prestiżowej nagrody literackiej Franza Kafki. Nagrodę przyznaje międzynarodowe jury z udziałem m.in. słynnego krytyka z Niemiec Marcela Reich-Ranickiego. Stowarzyszenie Franza Kafki, z siedzibą w Pradze, nagradza tych autorów, którzy „zwracają się do wszystkich czytelników, niezależnie od ich pochodzenia, narodowości i kultury”. Nagroda wręczana jest co roku wraz z kwotą 10 tysięcy dolarów. Wśród jej laureatów znaleźli się dotąd m.in. amerykański powieściopisarz Philip Roth oraz nobliści Elfriede Jelinek z Austrii i Harold Pinter z Wielkiej Brytanii. Począwszy od lat 60. Vaclav Havel opublikował dziesiątki sztuk teatralnych, książek oraz politycznych esejów, które wywoływały rezonans na całym świecie. Literacką aktywność łączył z działalnością polityczną – najpierw jako antykomunistyczny dysydent, a później jako pierwszy niekomunistyczny przywódca Czechosłowacji po tzw. „aksamitnej rewolucji” w 1989 roku, a później prezydent Czech.

18 lipca 2010

Nagroda Büchnera dla Reinharda Jirgla

Tegoroczna literacka nagroda im. Georga Büchnera została przyznana berlińskiemu pisarzowi Reinhardowi Jirglowi. Nagroda, której towarzyszy premia wysokości 40 tys. euro, zostanie wręczona 23 października w Darmstadt (Hesja). Jirgla uhonorowano za powieści, w których ukazana została „panorama niemieckiej historii w XX wieku” – napisano w uzasadnieniu. Autor przedstawia historyczne przełomy „z najróżniejszych perspektyw życia codziennego”. W Polsce ukazała się w przekładzie Ryszarda Wojnakowskiego jego powieść „Niedopełnieni”, opowiadająca o Niemcach sudeckich, od ich wypędzenia, przez losy w NRD, aż po zjednoczenie kraju. Nagroda im. Büchnera uważana jest za najważniejsze wyróżnienie w dziedzinie literatury niemieckojęzycznej. Od 1951 roku przyznawana jest przez Niemiecką Akademię Języka i Poezji w Darmstadt. Laureatami byli m.in. Friedrich Dürrenmatt, Heinrich Böll, Günter Grass i Elfriede Jelinek.

18 lipca 2010

Kontrowersje wokół Saramago

„Antyreligijnym ideologiem” nazwał dziennik „L'Osservatore Romano” jedynego portugalskiego laureata literackiej Nagrody Nobla Jose Saramago, który zmarł 18 czerwca w wieku 87 lat. Według dziennika Saramago, członek Portugalskiej Partii Komunistycznej, był „intelektualistą, który nie dopuszczał żadnej metafizyki, aż do końca przykutym do swego upartego zaufania do materializmu historycznego, czyli marksizmu”. Jednak Kościół katolicki w Portugalii wyraził uznanie dla dorobku pisarza. W dniu, w którym trumna ze zwłokami Saramago została przetransportowana samolotem z honorami wojskowymi z Hiszpanii do Lizbony, Krajowy Sekretariat Duszpasterstwa Kultury Kościoła portugalskiego wydał specjalny komunikat. Podkreśla on, że Saramago „był wielkim twórcą piszącym w języku portugalskim”, a „chrześcijaństwo i teksty biblijne były przedmiotem jego głębokiego zainteresowania jako tworzywo jego dzieł”. Chcąca z kolei uczcić Saramago portugalska edycja czasopisma „Playboy” wypuściła lipcowy numer z okładką, przedstawiającą Jezusa Chrystusa obejmującego wytatuowaną, obnażoną modelkę, co miało w pewien sposób nawiązywać do znanej powieści noblisty Ewangelia według Jezusa Chrystusa (1991). Numer wywołał skandal. Paradoksalnie pierwszymi oburzonymi nie byli tym razem chrześcijańscy duchowni, lecz przedstawiciele amerykańskiej centrali koncernu Hugh Hefnera. W efekcie Amerykanie zerwali kontrakt z portugalskim wydawnictwem przygotowującym tamtejszą edycję popularnego magazynu dla panów.

18 lipca 2010

Śmierć dandysa

   Ekscentryczny brytyjski artysta i pisarz Sebastian Horsley (ur. 1962), który zasłynął tym, że pojechał na Filipiny, aby tam poddać się ukrzyżowaniu, zmarł najprawdopodobniej po przedawkowaniu narkotyków. Znaleziono go w jego mieszkaniu w londyńskim Soho, w którym na ścianie trzymał kolekcję ludzkich czaszek. Odszedł w kilka dni po premierze w teatrze w Soho sztuki autobiograficznej Dandy in the Underworld (Dandys w świecie podziemnym). Syn milionera, opisywał swoje dzieciństwo i młodość jako przepojone „ateizmem, alkoholizmem i szaleństwem”, później głosił pochwałę burdeli i podawał się za ich znawcę. Często cytowano jego wypowiedź: „Zainwestowałem 90 procent moich pieniędzy w prostytutki, resztę wydałem na narkotyki klasy A, a co pozostało – rozszastałem”. Stylizował się na lorda Byrona i Oscara Wilde'a. Paradował często w czarnym, szytym na miarę garniturze z czerwoną kamizelką, wysokim cylindrze i z paznokciami wylakierowanymi na czerwono. Deklarował, że „nie ma piękna w sztuce bez przemocy”. W 2008 roku odmówiono mu prawa wjazdu do USA ze względu na jego „moralną deprawację”.

18 lipca 2010

Zmarł współtwórca polskiej szkoły filmowej

12 czerwca w swoim mieszkaniu w Warszawie na Mokotowie zmarł prozaik, współtwórca polskiej szkoły filmowej, wybitny scenarzysta Jerzy Stefan Stawiński. Był autorem tekstów, na podstawie których powstały m.in. Kanał Andrzeja Wajdy oraz Eroica i Zezowate szczęście Andrzeja Munka. Urodził się 1 lipca 1921 r. w miejscowości Zakręt koło Otwocka. W czasie wojny działał w konspiracji. Był żołnierzem pułku AK „Baszta”. Walczył w Powstaniu Warszawskim. 27 września wraz z innymi powstańcami ewakuował się kanałami z Mokotowa do Śródmieścia. Na bazie wspomnień o tych chwilach napisał później scenariusz filmu Kanał. Wzięty do niewoli, do maja 1945 r. był więźniem niemieckiego obozu jenieckiego w Murnau. Po wyzwoleniu służył w Korpusie Polskim we Włoszech. W 1947 r. wrócił do kraju i podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, które ukończył w 1952 r. Jako scenarzysta filmowy Stawiński zadebiutował scenariuszem do Człowieka na torze Andrzeja Munka z 1956 r. – historią doświadczonego maszynisty usuniętego z pracy pod urojonym zarzutem sabotowania nowych metod pracy. W marcu 2010 r. Stawiński otrzymał Polską Nagrodę Filmową Orła za Osiągnięcia Życia. W 2006 r. uhonorowano go Złotym Medalem Zasłużony Kulturze „Gloria Artis”.

18 lipca 2010

Odszedł Jerzy Jochimek

4 czerwca 2010 roku zmarł w Tampie na Florydzie Jerzy Jochimek, pisarz urodzony w Łodzi 3 grudnia 1920. W latach 1939-1948 więzień sowieckich łagrów. Absolwent filologii rosyjskiej na Uniwersytecie Łódzkim. Współtwórca studenckiego teatru Dyliżans Satyry, a potem Pstrąga. Organizator pomocy dla Węgier w 1956 roku. Prześladowany przez SB. Do ucieczki na Zachód (w 1967) nauczyciel rosyjskiego w V LO im. Władysława Stanisława Reymonta w Łodzi. W 1978 roku uzyskał tytuł doktora filozofii na Vanderbilt University w USA. Autor powieści łagrowych, napisanych w latach pięćdziesiątych, opublikowanych w 1987 fragmentarycznie przez podziemne wydawnictwo „Przedświt”, a wydawanych w pełnej wersji od 2006 roku przez „Tygiel Kultury”. Dotychczas ukazały się: Pamiętnik z kory brzozowej, Psy kołymskie, Pierwsze wojny Ludwika Żbikowskiego, Chrystus i białe niedźwiedzie, Skradając się. Na druk czeka Następna wojna. Ostatniej powieści W pogoni za skrzydlatą kotką pisarz nie zdołał ukończyć.

18 lipca 2010

10 lat temu zmarł Gustaw Herling-Grudziński

Minęło 10 lat od śmierci jednego z najciekawszych polskich pisarzy XX wieku – Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, autora m.in. Innego świata i Dziennika pisanego nocą. Okrągła rocznica zbiegła się z publikacją inauguracyjnego tomu pierwszego krytycznego wydania Dzieł zebranych tego pisarza, których edycji podjęło się Wydawnictwo Literackie. Oprócz tekstów znanych już polskiemu czytelnikowi, znajdą się w niej utwory rozproszone, artykuły, wywiady, a także zdjęcia pochodzące z archiwum pisarza. Dzieła zebrane będą ukazywać się w 14 tomach w latach 2010-2019. Zakończenie edycji w roku 2019 uświetni setną rocznicę urodzin Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Redaktorem całości jest prof. Włodzimierz Bolecki. Tom pierwszy – 760-stronicowy wolumen – zawiera recenzje, szkice i rozprawy literackie z lat 1935-1946. „Można widzieć w tym tomie swoisty, bo na osobne artykuły rozpisany, pamiętnik z okresu dojrzewania. Można też tropić w niektórych jego wątkach i dygresjach zapowiedzi dzieł przyszłych. W pewnym fragmencie wtopionym w artykuł o Herminii Naglerowej nieomylnie zobaczyć można zapowiedź Innego świata” – napisał w posłowiu Tomasz Burek.

18 lipca 2010

25. rocznica śmierci Andrzeja Kijowskiego

„Był zwierzęciem do szpiku kości literackim, kapryśnym i zmiennym, egotycznym i komedianckim” – tak opisał go Jan Błoński. „Przed tymi kaprysami drżeli najwięksi. Razem z Błońskim, Flaszenem i Puzyną należał do słynnej krakowskiej szkoły krytyków wykształconych przez Kazimierza Wykę. Sam – jak pisze Katarzyna Wiśniewska w „Gazecie Wyborczej” – miał chyba kompleks niespełnionego pisarza. Dziecko przez ptaka przyniesione, oniryczna wędrówka w czasy dzieciństwa, ukazało się w „Twórczości” w 1966 r. Kijowski śledził wszystkie recenzje. Relacjonuje w „Dzienniku”: „Dotąd hołd złożyły mi następujące osoby (...): Błoński Jan, Turowicz Jerzy, Wyka Kazimierz, Lem Stanisław, Szczepański Jan Józef, Wierzyński Kazimierz...”. A potem stwierdził, że książka jest pozbawiona wartości. Podobnie kwitował niektóre swoje opowiadania. Wydał ich kilka zbiorów. Zachwycał go Mochnacki, chciał napisać jego monografię. Jest autorem książki Listopadowy wieczór (1972), która przez wielu jest nazywana jego najlepszym dziełem. Napisał też scenariusze m.in. do Wesela i Dyrygenta Wajdy, do Pasji Stanisława Różewicza. Zmarł w wieku 57 lat. Gdy już ciężko chorował, notował: „Dlaczego jest mi tak dobrze w szpitalu, w więzieniu? Bo jestem sam, bez zobowiązań”.

18 lipca 2010

Krypta ze szczątkami J. Kochanowskiego będzie otwarta dla turystów

Przy finansowym wsparciu z UE przeprowadzona zostanie modernizacja kościoła p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Zwoleniu (Mazowieckie), gdzie pochowany został Jan Kochanowski. Dzięki temu m.in. krypta, w której spoczywa poeta, będzie udostępniona turystom. Modernizacja zabytkowej świątyni i jej plebani ma kosztować prawie 8 mln zł, z czego blisko 6,5 mln zł stanowi dofinansowanie unijne. Od 1982 roku zwoleński kościół figuruje w rejestrze zabytków. Świątynia związana jest z postacią Jana Kochanowskiego. Poeta urodził się w 1530 r. w niedalekiej Sycynie, w latach 1566-1575 pełnił w kościele zwoleńskim funkcję prebendarza, a od ok. 1575 r. mieszkał w dworze w pobliskim Czarnolesie. Po śmierci w 1584 r., zgodnie ze swym życzeniem, Kochanowski został pochowany w świątyni zwoleńskiej.

18 lipca 2010

- archiwum -